Ugoda podatkowa jako nowe rozwiązanie w sporach z fiskusem – czym ma być nowy instrument zaproponowany przez Ministerstwo Finansów?

Przedsiębiorcy i podatkowi specjaliści od lat powtarzali, że w polskim systemie prawno-podatkowym brakuje instrumentu polubownego rozwiązywania sporów, który pozwalałby na uzgodnienie z organem podatkowym sposobu zakończenia sporu oraz warunków spłaty zaległości podatkowej. Rozwiązaniem takim ma być ugoda podatkowa, a więc instytucja, którą Ministerstwo Finansów zaproponowało parę miesięcy temu w projekcie ustawy z dnia 24 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Czym ma być to rozwiązanie i czy rzeczywiście będzie ono użyteczne?

Ugoda podatkowa – czym ma być nowy instrument rozwiązywania sporów z fiskusem zaproponowany przez Ministerstwo Finansów?

Ugoda podatkowa ma być nowym, fakultatywnym sposobem rozwiązywania sporów pomiędzy podatnikami (i płatnikami) a organami podatkowymi w zakresie podatków stanowiących dochód budżetu państwa.

Inicjatywa wystąpienia z propozycją skorzystania z tej instytucji ma przy tym zależeć wyłącznie od woli uprawnionego podmiotu, natomiast ostateczne zawarcie ugody podatkowej będzie z kolei leżeć w gestii organu podatkowego (w granicach uznania administracyjnego). To drugie oznacza więc, że do ostatecznego podpisania ugody, konkretnego Naczelnika Urzędu Skarbowego czy Urzędu Celno-Skarbowego nie będzie można zmusić.

Ugoda podatkowa ma przy tym definitywnie kończyć spór z organem podatkowym (o ile tylko strony wywiążą się z ustalonych w niej warunków), gwarantując podatnikowi (ewentualnie płatnikowi) niekaralność na gruncie prawa karnego skarbowego w zakresie objętym ugodą, w zamian za uregulowanie zaległości podatkowej w ustalonym wymiarze i terminie (często odroczonym lub rozłożonym na raty).

Ugoda ma także ograniczać sankcje za nieterminową płatność podatku oraz odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych.

Dla fiskusa ma natomiast być narzędziem pozwalającym ustalić warunki spłaty w taki sposób, który pozwoli na skuteczne zaspokojenie roszczeń Skarbu Państwa – bez konieczności kontynuowania czasochłonnego sporu oraz podejmowania kolejnych czynności kontrolnych i wierzycielskich.

Termin wejścia w życie przepisów o ugodzie podatkowej ustalono przy tym na 1 stycznia 2028 r.

Ugoda podatkowa – nasza ocena nowej instytucji zawartej w projekcie ustawy o zmianie Ordynacji podatkowej oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej

Choć na definitywną ocenę projektowanego rozwiązania przyjdzie czas po wdrożeniu, już teraz warto powiedzieć o potencjale jego wykorzystania.

Z jednej strony faktem jest, że w polskim systemie prawno-podatkowym brakowało dotąd instrumentu polubownego rozwiązywania sporów pozwalającego na dojście do obopólnie korzystnych rozwiązań w relacjach z organami podatkowymi.

Podobne instytucje istnieją od lat w innych krajach, przynosząc wymierne korzyści zarówno podatnikom, jak i danemu państwu. W uzasadnieniu projektu ustawy z 24 kwietnia 2026 r. przywołano w tym kontekście przykład ugód: niderlandzkich, łotewskich i litewskich. Rozwiązaniom funkcjonującym w tych dwóch ostatnich państwach UE posłużono się zresztą przy konstruowaniu polskiego odpowiednika.

Warto przy tym zaznaczyć, że pomimo że opisywana instytucja ugody podatkowej to wyjście naprzeciw postulatom zgłaszanym przez przedsiębiorców, to dostępna ona będzie dla wszystkich podatników – w tym także tych, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej. Ograniczeniem w tym zakresie ma być jednak zaproponowany próg kwotowy wyznaczający minimalną wartość zobowiązania, w którego sprawie ugodę będzie w ogóle można zawrzeć. Według projektu ma być to kwota stanowiąca równowartość minimalnego wynagrodzenia za pracę.

To jednak niejedyne ograniczenie tego rozwiązania…

W ramach ugody podatkowej nie będzie bowiem możliwości swobodnego negocjowania wysokości zobowiązania podatkowego. Jej przedmiotem nie będzie więc ustalanie wysokości podatku według uznania stron, lecz rozwiązanie sporu i określenie warunków wykonania zobowiązania w granicach wynikających z przepisów prawa podatkowego. Dla wielu podatników ugoda podatkowa może nie być przez to rozwiązaniem godnym uwagi i jedyną atrakcyjną opcją pozostanie kontynuowanie sporu w dotychczasowej formie.

W uzasadnieniu projektowanej nowelizacji wskazano przy tym, że w razie braku możliwości dojścia do porozumienia co do zawarcia ugody podatkowej, obie strony mają możliwość rezygnacji z zawierania porozumienia (nawet jeżeli zaczęto już uzgodnienia w tym zakresie). W projekcie ustawy brak jednak przepisów dotyczących poufności rozmów poprzedzających zawarcie ugody.

Taki brak może zniechęcić część podatników do składania wniosków o ugodę z obawy przed ewentualnym wykorzystaniem przez organ podatkowy przekazanych informacji w razie niedojścia do porozumienia.

Podsumowanie: Ugoda podatkowa jako nowe rozwiązanie w sporach z fiskusem – czym ma być nowy instrument zaproponowany przez Ministerstwo Finansów?

W polskim systemie prawno-podatkowym bez cienia wątpliwości istnieje pewne niezagospodarowane pole do współpracy na linii organ podatkowy – podatnik (płatnik).

Rozwiązaniem, które ma to zapewniać, jest zaproponowana przez Ministerstwo Finansów instytucja ugody podatkowej. Ta według założeń, z jednej strony będzie zwiększać sprawność i efektywność procesu poboru podatków, a z drugiej da podatnikom i płatnikom pewne gwarancje związane z niekaralnością, niższymi kosztami oraz dogodnymi terminami spłaty.

Na odpowiedź na pytanie o ewentualną użyteczność ugody podatkowej musimy jednak jeszcze poczekać, gdyż projekt ustawy wdrażającej to rozwiązanie zakłada dziś sporo ograniczeń. Zdaje się mieć też pewne luki, które mogą spowodować, że wielu przedsiębiorców z ugody podatkowej po prostu nie będzie chciało korzystać.

Na razie jednak projekt ustawy w tej sprawie nie zakończył procesu legislacyjnego, a jego ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie.

O innych procesowanych obecnie projektach ustaw podatkowych pisaliśmy w naszych ostatnich artykułach: Rząd na 2027 rok zapowiedział nowe progi podatkowe PIT, a także zmiany w podatku CIT i ryczałcie – jest projekt oraz Jest nowa wersja projektu zmian w PIT, CIT i ryczałcie – czy ogranicza niekorzystne dla przedsiębiorców rozwiązania? Ich lektura i śledzenie naszego bloga pozwoli być na bieżąco ze wszystkimi podatkowymi planami rządu.

Podstawa prawna: projekt ustawy z dnia 24 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.