Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna to rozwiązanie pozwalające gromadzić majątek, zarządzać nim oraz zaplanować jego wykorzystanie w przyszłości (w tym także na potrzeby kolejnych pokoleń). Fundacja rodzinna może przy tym prowadzić działalność gospodarczą, jednak wyłącznie w zakresie określonym przez ustawodawcę. Jaką działalność może więc prowadzić fundacja rodzinna i jakie konsekwencje podatkowe wiążą się z przekroczeniem dozwolonych granic? Na te pytania odpowiadamy w niniejszym artykule.

Czym jest fundacja rodzinna i czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Fundacja rodzinna to osoba prawna utworzona w celu gromadzenia majątku, zarządzania nim w interesie beneficjentów fundacji oraz spełniania świadczeń na ich rzecz.

W praktyce fundacja rodzinna często bywa przy tym wykorzystywana do długofalowej ochrony majątku rodzinnego i firmowego (nawet w perspektywie wielopokoleniowej) oraz do przemyślanej i dokładnie zaplanowanej sukcesji biznesu.

Więcej o tym, jak dokładnie działa fundacja rodzinna i jakie mechanizmy są z nią związane, pisaliśmy w artykule Fundacja rodzinna – co to jest i kto może ją założyć?.

Jakie rodzaje działalności może prowadzić fundacja rodzinna według ustawy o fundacji rodzinnej?

Pamiętać należy, że fundacja rodzinna nie jest typową formą prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność taką może bowiem wykonywać wyłącznie w granicach wskazanych w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, czyli w zakresie:

• zbywania mienia – o ile to mienie nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia,
• najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie,
• przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą (a także uczestnictwa w tych podmiotach),
• nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze,
• udzielania pożyczek:
  1. spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,
  2. spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,
  3. beneficjentom,
• obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej,
• produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu (przy czym produkcja ta może być wykonywana wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym),
• gospodarki leśnej (wykonywana wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym).

Jaka działalność fundacji rodzinnej wykracza poza dozwolony zakres?

Przytoczone wyżej rodzaje działalności możliwe do wykonywania przez fundacje rodzinne tworzą katalog zamknięty.

Oznacza to, że prowadzenie działalności gospodarczej niemieszczącej się w tym katalogu wykracza poza ustawowy zakres i wiąże się z negatywnymi konsekwencjami podatkowymi opisanymi w dalszej części niniejszego artykułu.

Poza dozwolony zakres wykracza tym samym między innymi bezpośrednie prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej polegającej na:

• handlu towarami nabywanymi wyłącznie w celu ich odsprzedaży,
• świadczeniu na rzecz klientów usług marketingowych, doradczych czy informatycznych,
• przemysłowej produkcji towarów,
• udzielaniu pożyczek osobom i podmiotom spoza ustawowego katalogu.

Prowadzenie działalności przez fundację rodzinną a opodatkowanie (podatkiem CIT i PIT)

Kwestie podatkowe to jeden z powodów, dla których przedsiębiorcy decydują się na założenie fundacji rodzinnych.

Fundacja rodzinna korzysta bowiem, co do zasady, ze zwolnienia z podatku CIT. Zwolnienie to obejmuje zasadniczo zarówno otrzymanie przez nią majątku od fundatora, jak i dochody z działalności gospodarczej mieszczącej się w ustawowym katalogu.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej powstaje w tym przypadku, co do zasady, dopiero w momencie przekazania lub postawienia do dyspozycji beneficjentów świadczeń (pieniężnych lub niepieniężnych). Podatek CIT wynosi wtedy 15%. Opodatkowanie tą stawką obejmuje również mienie przekazywane w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oraz świadczenia w postaci ukrytych zysków. Wypłaty dla beneficjentów, którzy są najbliższą rodziną fundatora (lub samym fundatorem), mogą przy tym korzystać z preferencyjnych zasad opodatkowania podatkiem PIT.

Jeżeli natomiast fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza katalog z art. 5 ustawy, dochody z tej działalności podlegają opodatkowaniu stawką CIT wynoszącą 25%. Rozliczenie następuje wtedy na bieżąco, bez oczekiwania na przekazanie świadczeń beneficjentom czy rozwiązanie fundacji.

Podsumowanie: Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie wskazanym w ustawie. Przed rozpoczęciem działalności przez fundację rodzinną należy więc sprawdzić jej zgodność z ustawowym katalogiem. Wykroczenie poza dozwolony zakres oznacza bowiem opodatkowanie dochodów z takiej działalności stawką CIT wynoszącą 25%.

Podstawa prawna: art. 2, art. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, art. 6 ust. 1 pkt 25, art. 6 ust. 6–8, art. 24b, art. 24q oraz art. 24r ustawy o CIT, art. 21 ust. 1 pkt 157 i art. 21 ust. 49 ustawy o PIT.