Fundacja rodzinna – co to jest i kto może ją założyć?

Co to jest i na czym polega fundacja rodzinna? Jak wyglądają podatki w fundacji rodzinnej? Kto może założyć fundację rodzinną i jak to zrobić? Na wszystkie te pytania odpowiadamy w niniejszym artykule, przedstawiając najważniejsze korzyści tego rozwiązania i jego ograniczenia w 2025 oraz 2026 roku.

Fundacja rodzinna – co to jest?

Fundacja rodzinna to wprowadzony do polskiego porządku prawnego w 2023 r. instrument, który ma na celu gromadzenie majątku, zarządzanie nim oraz jego ochronę w dłuższej, nawet wielopokoleniowej, perspektywie czasu.

Fundacja rodzinna jest przy tym szczególną osobą prawną, która pozwala zapewnić przemyślaną i dokładnie zaplanowaną kontynuację prowadzonego biznesu, także po śmierci przedsiębiorcy i to bez konieczności osobistego zaangażowania jego następców prawnych (oraz z możliwością uniknięcia zachowku).

Fundacja rodzinna – jak działa?

Jej określony w statucie cel oraz zasady funkcjonowania, mogą być przy tym bardzo różne, natomiast osiągane są zazwyczaj właśnie przez nieprzerwane funkcjonowanie przedsiębiorstwa przez pokolenia, a także poprzez spełnianie świadczeń na rzecz dowolnie wybranych przez fundatora beneficjentów (np. w formie pokrycia kosztów ich utrzymania czy kształcenia).

W praktyce, aby założyć fundację rodzinną, trzeba wnieść do niej majątek w wysokości co najmniej 100 tys. zł. Od momentu przekazania majątku do fundacji rodzinnej, przedsiębiorca przestaje być jego właścicielem, co tworzy finansową ochronę i w dużym stopniu pozwala odseparować sprawy biznesowe od rodzinnych.

Fundacja rodzinna, będąca więc pewnego rodzaju skarbcem i środkiem do uzyskania określonego w statucie celu, to jednak nade wszystko narzędzie do efektywnego zarządzania majątkiem i jego pomnażania przy licznych, bardzo atrakcyjnych rozwiązaniach podatkowych.

Co bardzo przy tym ważne: z pieniędzy gromadzonych w fundacji rodzinnej można korzystać od razu, a więc wcale nie trzeba w tym zakresie czekać do śmierci fundatora. Fundacja rodzinna może bowiem przekazywać majątek wybranym beneficjentom w każdym czasie.

Fundacja rodzinna – jaką działalność może prowadzić?

Należy przy tym pamiętać, że fundacja rodzinna nie jest typową formą prowadzenia działalności gospodarczej. Może to bowiem robić tylko w zakresie ściśle wskazanym w ustawie o fundacji rodzinnej, tj. w formie:

• Zbywania mienia – o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;
• Najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;
• Przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni i podmiotów o podobnym charakterze;
• Nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
• Udzielania pożyczek beneficjentom oraz spółkom, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje lub uczestniczy jako wspólnik;
• Obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;
• Produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych – z pewnymi wyjątkami (wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym);
• Gospodarki leśnej (wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym).

Opodatkowanie fundacji rodzinnych. Fundacja rodzinna a podatki

Jednym z głównych powodów zakładania fundacji rodzinnych bez wątpienia są wspomniane już kwestie podatkowe.

Przede wszystkim powiedzieć należy, że założenie fundacji rodzinnej oraz przekazanie do niej majątku to transakcje, które nie są opodatkowane ani podatkiem PCC, ani podatkiem CIT.

Zwolnione z opodatkowania są także, co do zasady, wszelkie dochody uzyskiwane przez fundację rodzinną z dozwolonej działalności gospodarczej.

Oznacza to, że jeżeli fundacja rodzinna na przykład wynajmuje nieruchomości do niej należące, czy też gra na giełdzie papierów wartościowych, to tego typu czynności pozostają poza opodatkowaniem.

Fundacje rodzinne korzystają przy tym z podobnego mechanizmu do estońskiego CIT-u (a więc rozwiązania, o którym pisaliśmy w osobnym wpisie na naszym blogu Estoński CIT – na czym polega i komu przysługuje?). Mowa tu o braku opodatkowania aż do momentu wypłacenia środków do beneficjentów (ewentualnie realizacji świadczeń w postaci zysków ukrytych lub rozwiązania fundacji rodzinnej).

Dopiero wtedy fundacja rodzinna musi zapłacić podatek CIT w wysokości 15% (a więc podatek niższy niż 19-procentowy podatek od dywidendy).

Sami beneficjenci fundacji rodzinnej z podatku dochodowego są natomiast zwolnieni, o ile tylko należą do najbliższej rodziny fundatora. Beneficjenci spoza tak zwanej „zerowej” grupy podatkowej (w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn) podatek PIT już jednak zapłacą. Wyniesie on:

• 10% dla beneficjentów z I i II grupy podatkowej;
• 15% dla pozostałych beneficjentów.

Beneficjenci będący organizacjami pozarządowymi płacą przy tym podatek CIT na dotychczasowych zasadach.

Fundacja rodzinna – kto może ją założyć?

Fundatorem fundacji rodzinnej może być osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że fundatorem może zostać każda osoba pełnoletnia, która nie została ubezwłasnowolniona.

Fundacja rodzinna może przy tym zostać ustanowiona przez kilku fundatorów. Wyjątkiem od tego jest fundacja rodzinna ustanowiona w testamencie. W takiej sytuacji fundacja rodzinna może mieć bowiem tylko jednego fundatora.

Fundacja rodzinna – kto może być beneficjentem?

Od pojęcia „fundator fundacji rodzinnej” oddzielić wyraźnie należy beneficjenta fundacji rodzinnej. Beneficjent to bowiem osoba, która zgodnie ze statutem fundacji rodzinnej będzie otrzymywać świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z jej ewentualnym, przyszłym rozwiązaniem.

Beneficjentem fundacji rodzinnej może przy tym zostać:

• Dowolna osoba fizyczna (niekoniecznie będąca członkiem rodziny fundatora fundacji rodzinnej);
• Organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego.

Beneficjentem fundacji rodzinnej może być także sam fundator.

Fundacja rodzinna – jak założyć? Proces założenia fundacji rodzinnej krok po kroku

Aby założyć fundację rodzinną, musisz:

1. Złożyć w formie aktu notarialnego oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej – w formie aktu założycielskiego lub w formie zapisu w testamencie;
2. Ustalić w formie aktu notarialnego statut fundacji rodzinnej;

Podsumowanie: fundacja rodzinna – co to jest i kto może ją założyć?

Fundacja rodzinna to mechanizm, który mimo pewnych ograniczeń (w tym zwłaszcza dotyczących braku możliwości prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej w każdym zakresie), związany jest z istotnymi zaletami odnoszącymi się między innymi do: ochrony majątku, planowania efektywnej sukcesji czy atrakcyjnych rozwiązań podatkowych.

Fundatorem fundacji rodzinnej może być przy tym każda osoba fizyczna, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Sam proces założenia fundacji rodzinnej, pomimo że wymaga przygotowania i posiadania określonych, minimalnych środków, nie jest natomiast skomplikowany i może zaowocować realną, biznesową przewagą oraz ochroną majątku w perspektywie wielopokoleniowej.

Zastanawiasz się nad założeniem fundacji rodzinnej? Nasza kancelaria oferuje kompleksowe wsparcie nie tylko na etapie konsultacyjnym, ale także przy rejestracji i późniejszej obsłudze prawnej fundacji rodzinnych. Zapraszamy do kontaktu!

Podstawa prawna: art. 2, art. 4, art. 5, art. 11, art. 12, art. 17, art. 21, art. 22, art. 26, art. 27, art. 28, art. 30, art. 43, art. 64, art. 70, art. 110, ustawy o fundacji rodzinnej, art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn, art. 6 ust. 1 pkt 25, art. 6 ust. 6-10, art. 24q cit.